Giriş
Sosyal anksiyete bozukluğu (SAB), kişinin sosyal ortamlarda
yoğun kaygı, korku ve utanç duymasına neden olan bir anksiyete bozukluğudur.
Toplum içinde konuşma, yeni insanlarla tanışma, grup içinde etkileşimde bulunma
gibi durumlar bu kişiler için oldukça zorlayıcı olabilir.
Bu makalede sosyal anksiyetenin nedenlerini, belirtilerini
ve bu durumla başa çıkma yöntemlerini bilimsel araştırmalar ışığında ele
alacağız.
Sosyal Anksiyete Nedir?
Sosyal anksiyete, kişinin başkalarının gözünde olumsuz
değerlendirileceği korkusuyla yoğun bir stres yaşadığı psikolojik bir
rahatsızlıktır. Kimi insanlar için hafif bir çekingenlik olarak görülse de,
bazı bireylerde günlük yaşamı olumsuz etkileyebilecek kadar şiddetli olabilir.
Sosyal Anksiyetenin Belirtileri
Sosyal anksiyete bozukluğu yaşayan bireylerde şu belirtiler
yaygındır:
- Fiziksel
Belirtiler: Kalp çarpıntısı, terleme, titreme, mide bulantısı, baş
dönmesi
- Bilişsel
Belirtiler: Kendi hakkında olumsuz düşünceler, başkalarının kendisini
eleştirdiğine dair inançlar
- Davranışsal
Belirtiler: Sosyal ortamlardan kaçınma, göz teması kuramama, konuşma
güçlüğü
Sosyal Anksiyetenin Nedenleri
Sosyal anksiyetenin tek bir nedeni yoktur. Genetik, çevresel
ve psikolojik faktörlerin bir kombinasyonu sosyal kaygıyı tetikleyebilir.
1. Genetik Faktörler
Araştırmalar, sosyal anksiyetenin kalıtsal bir yönü
olabileceğini göstermektedir. Ailede anksiyete bozukluğu öyküsü olan bireylerde
sosyal anksiyete görülme riski daha yüksektir (Stein & Stein, 2008).
2. Beyin Kimyası ve Nörolojik Faktörler
Beyindeki serotonin dengesizliği, sosyal kaygıyı
artırabilir. Ayrıca, beyin yapısındaki amigdala adı verilen bölgenin aşırı
aktif olması, tehdit algısını artırarak sosyal kaygıyı tetikleyebilir (Etkin
& Wager, 2007).
3. Çevresel ve Psikolojik Faktörler
Çocukluk döneminde aşırı eleştirilen veya travmatik
deneyimler yaşayan bireylerde sosyal kaygı riski artabilir. Aile baskısı,
zorbalık ve düşük özgüven gibi faktörler de sosyal anksiyetenin gelişmesine
neden olabilir.
Sosyal Anksiyete ile Başa Çıkma Yöntemleri
Sosyal anksiyeteyi yönetmek ve kontrol altına almak
mümkündür. İşte bilimsel olarak etkili olduğu kanıtlanmış bazı başa çıkma
stratejileri:
1. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) Uygulamak
Bilişsel davranışçı terapi, bireyin olumsuz düşüncelerini
fark etmesine ve değiştirmesine yardımcı olan etkili bir psikoterapi
yöntemidir. Araştırmalara göre, BDT sosyal anksiyete belirtilerini hafifletmede
oldukça etkilidir (Clark & Wells, 1995).
2. Maruz Kalma Terapisi
Sosyal anksiyete yaşayan bireyler, korktukları sosyal
durumları sürekli erteleme eğilimindedir. Ancak, küçük adımlarla bu korkuların
üstüne gitmek (örneğin, topluluk önünde kısa bir konuşma yapmak) zamanla
kaygıyı azaltabilir.
3. Nefes Egzersizleri ve Meditasyon
Derin nefes alma teknikleri ve meditasyon, kaygıyı azaltmada
etkilidir. Özellikle, düzenli nefes egzersizleri vücuttaki stres hormonlarını
dengelemeye yardımcı olur (Zeidan et al., 2010).
4. Sağlıklı Yaşam Tarzı Alışkanlıkları
- Düzenli
egzersiz yapmak (özellikle kardiyo egzersizleri)
- Kafein
ve alkol tüketimini azaltmak
- Dengeli
ve sağlıklı beslenmek
- Yeterli
uyku almak
5. Destek Gruplarına Katılmak
Sosyal kaygısı olan bireyler için destek grupları, benzer
deneyimleri paylaşmak açısından faydalı olabilir. Ayrıca, profesyonel bir
terapist ile çalışmak da büyük bir fark yaratabilir.
Ne Zaman Profesyonel Yardım Almalısınız?
Sosyal anksiyete, günlük hayatınızı ciddi şekilde
etkiliyorsa ve başa çıkmakta zorlanıyorsanız, bir ruh sağlığı uzmanından destek
almanız faydalı olacaktır.
Psikoterapi, ilaç tedavisi (SSRI gibi antidepresanlar) ve
yaşam tarzı değişiklikleri ile sosyal anksiyete yönetilebilir.
Sonuç
Sosyal anksiyete bozukluğu, bireyin günlük yaşamını
zorlaştırabilir ancak etkili başa çıkma yöntemleriyle kontrol altına
alınabilir. Küçük adımlarla korkuların üzerine gitmek, doğru nefes teknikleri
uygulamak ve gerektiğinde profesyonel destek almak, sosyal kaygıyı hafifletmek
için önemli stratejilerdir.
Kaynakça
- Clark,
D. M., & Wells, A. (1995). A cognitive model of social phobia. Social
phobia: Diagnosis, assessment, and treatment, 69-93.
- Etkin,
A., & Wager, T. D. (2007). Functional neuroimaging of anxiety: A
meta-analysis of emotional processing in PTSD, social anxiety disorder,
and specific phobia. American Journal of Psychiatry, 164(10),
1476-1488.
- Stein,
M. B., & Stein, D. J. (2008). Social anxiety disorder. The Lancet,
371(9618), 1115-1125.
- Zeidan,
F., Johnson, S. K., Diamond, B. J., David, Z., & Goolkasian, P.
(2010). Mindfulness meditation improves cognition: Evidence of brief
mental training. Consciousness and Cognition, 19(2), 597-605.